O Zastavi 101, odnosno “Stojadinu” ili “Kecu”, zna se dosta: to je jugoslovenski automobil iz Kragujevca, zasnovan na Fiatu 128, sa prepoznatljivim petim vratima i hečbek karoserijom. Proizvodio se od 1971. do 2008. godine i tokom tog perioda je postao jedan od najpoznatijih automobila u bivšoj Jugoslaviji.
Osnovne činjenice
Zastava 101 je prvi put predstavljena 16. aprila 1971. u Beogradu, a serijska proizvodnja je krenula iste godine u Kragujevcu. Tokom proizvodnje model je više puta unapređivan, a od kasnijih godina je nosio i naziv “Skala”.
Proizvodnja i verzije
Prema dostupnim izvorima, ukupno je proizvedeno oko 1.045.458 primeraka, a milioniti automobil je sišao sa trake 1991. godine. Postojale su verzije sa troja i petoro vrata, a najčešće je korišćen motor od 1.100 cm3 i 55 KS.
Zašto je važan
Zastava 101 je imala status narodnog automobila i bila je veoma rasprostranjena na domaćem tržištu. Zbog pristupačne cene i praktične karoserije, bila je popularna i u izvozu, uključujući tržišta Zapadne i Istočne Evrope.
Oldtajmerski status
Danas se smatra oldtajmerom i traže ga kolekcionari, naročito očuvani primerci u originalnom stanju. Njegova vrednost najviše zavisi od stanja karoserije, mehanike, originalnosti i dokumentacije, jer su dobri primerci sve ređi.
Ukratko o karakteru auta
Ljudi ga pamte kao jednostavan, praktičan i jeftin auto za održavanje, ali i kao simbol jednog vremena. Zbog toga Zastava 101 danas ima i tehničku i emotivnu vrednost među ljubiteljima klasičnih automobila.
Istorija Zastave 101 je priča o jednom od najvažnijih automobila bivše Jugoslavije: razvijen je kao verzija Fiata 128 sa pet vrata, prvi put je zvanično predstavljen 16. aprila 1971. u Beogradu, a serijska proizvodnja je počela iste godine u Kragujevcu.
Početak razvoja
Koreni modela vode do Fiata 128 i Fiatovog projekta karoserije sa pet vrata, koji je Zastava preuzela i prilagodila za domaće tržište. To je bio moderan koncept za to vreme, jer je spajao prednji pogon, poprečno postavljen motor i praktična peta vrata.
Uspesi sedamdesetih
Model je brzo stekao ogromnu popularnost i postao simbol tadašnje auto-industrije. Rekordna proizvodnja ostvarena je 1979. godine, kada je proizvedeno 88.918 automobila. U to vreme Zastava 101 je važila za porodičan, pristupačan i praktičan auto, pa je masovno viđena na putevima širom Jugoslavije.
Razvoj kroz osamdesete
Tokom osamdesetih su stizale novije verzije i oprema, uključujući bogatije pakete i različite izvedbe. Model je 1988. dobio naziv Skala, a kasnije su se pojavljivale i prepravke i redizajni, ali je osnovni prepoznatljiv oblik ostao isti.
Kraj proizvodnje
Proizvodnja je trajala do 20. novembra 2008, kada je sišao poslednji primerak sa trake u Kragujevcu. Ukupna proizvodnja se u izvorima razlikuje, ali najčešće se navodi nešto preko milion i 45 hiljada primeraka, dok neki izvori daju i veći zbir.
Značaj danas
Danas je Zastava 101 oldtajmer i nostalgični simbol jednog vremena, pa je posebno cenjena u originalnom i očuvanom stanju. Zanimljiva je i kolekcionarima jer predstavlja važan deo industrijske i svakodnevne istorije u Srbiji i bivšoj Jugoslaviji..
Pri kupovini oldtajmera najvažnije je da proveriš stanje karoserije, mehanike, dokumentacije i originalnosti, jer su to stavke koje najviše određuju stvarnu cenu i koliko će auto kasnije tražiti ulaganja.
Karoserija
Najpre gledaj rđu, posebno pragove, pod, rubove blatobrana, donji deo vrata, nosače i područje oko šoferšajbne, jer je lim kod starih auta često skuplji problem od samog motora. Obrati pažnju na tragove varenja, neravne spojeve, različite nijanse boje i sve što može da ukazuje na ranije sudare ili lošu popravku.
Motor i pogon
Proveri da li motor pali hladan i topao, kako radi u leru, da li dimi, curi ulje i da li menjač i kvačilo rade bez proklizavanja ili krčanja. Kod Zastave 101 posebno je bitno da se vožnjom proveri prebacivanje brzina, ponašanje prednjeg trapa i eventualne vibracije, jer te stvari često otkrivaju zapušten primerak.
Elektrika i enterijer
Testiraj sva svetla, migavce, instrumente, brisače, grejanje i ventilaciju, jer kod oldtajmera sitni električni kvarovi umeju da budu uporni i zamorni za rešavanje. U kabini obrati pažnju na istrošenost sedišta, tapacirunga, komandnih ručica i tragove vode, jer vlaga često znači i skriveno propadanje lima.
Papiri i istorija
Traži saobraćajnu, potvrde o vlasništvu, račune za delove i servisnu istoriju, ako postoji, jer to mnogo pomaže da proceniš da li je auto održavan ili samo “sastavljan”. Ako je oldtajmer registrovan, proveri i da li je sve usklađeno sa stanjem vozila, jer neslaganje papira i stvarnog stanja može da napravi problem kasnije.
Originalnost i vrednost
Što je auto originalniji, to je zanimljiviji kolekcionarima, pa gledaj da li su motor, felne, detalji enterijera i farbanje bliski fabričkom stanju. Kod Zastave 101 posebno se ceni očuvan primerak sa što manje prepravki, jer se dobri auti sve ređe nalaze.
Pre kupovine
Najbolje je da auto pregleda majstor koji zna konkretan model, a ne samo opšti automehaničar, jer oldtajmeri imaju svoje tipične slabosti.